سوغات صنایع دستی گیلان
20 سوغاتی پرطرفدار شمال، گیلان، رشت، فومن، لاهیجان
سوغات گیلان شامل انواع سوغات خوراکی و سوغات صنایع دستی است که در شهرهای مختلف استان مانند رشت، تالش، رودبار و فومن یافت می‌شود. سوغات صنایع دستی استان گیلان شامل حصیربافی، رشتی دوزی، چادرشب قاسم‌آباد، مرواربافی، چموش دوزی، بامبوبافی، عروسک پارچه‌ای و کولوشی جارو است. این صنایع دستی با طرح‌های مختلف و زیبا، نشان دهنده هنر و ذوق مردم گیلان است و بازدید از بازارها و تهیه سوغات از این منطقه، قطعا یک تجربه فرهنگی و گردشگری بسیار جالب خواهد بود.
صنایع دستی استان گیلان، حصیر بافی بندر انزلی
حصیربافی یکی از قدیمی‌ترین و پررونق‌ترین صنایع دستی استان گیلان است که به ویژه در شهرستان‌های بندر انزلی، خمام، و روستاهایی مانند فشتکه رواج دارد. در این هنر، از گیاهی به نام «لی» یا «سوف» که در مناطق مردابی و تالاب‌های گیلان به وفور می‌روید، استفاده می‌شود. برگ‌های این گیاه را پس از بریدن، در آفتاب خشک می‌کنند تا نرم و انعطاف‌پذیر شوند. سپس هنرمند حصیرباف با مهارت خاصی آن‌ها را به صورت تار و پود روی دارهای ساده کنار هم می‌چیند و محصولات متنوعی مثل سبد، زیرانداز، آبکش، کلاه، کیف و حتی پوشش برای وسایل تزئینی می‌بافد. حصیربافی علاوه بر جنبه کاربردی، به عنوان یک هنر تزئینی نیز شناخته می‌شود و محصولات آن در زندگی روزمره مردم گیلان برای نگهداری وسایل، حمل مواد غذایی یا تزیین خانه کاربرد دارند.
سوغات گیلان- بامبو بافی
بامبوبافی هنر بافت محصولات متنوع از نی خیزران (بامبو) است که قدمت آن در گیلان همزمان با رواج کشت چای می‌باشد. مرکز اصلی این هنر، شهر لاهیجان و به ویژه روستای لیالستان است. در این روش، ساقه‌های بامبو را پس از برش و آماده‌سازی به نوارهای باریک و بلند تقسیم می‌کنند. سپس این نوارها را خیس می‌کنند تا نرم شوند و قابلیت خم شدن پیدا کنند. هنرمند بامبوباف با چیدن منظم این نوارها به صورت افقی و عمودی و در هم تنیدن آن‌ها، محصولاتی مثل سبدهای تزئینی، گلدان، جا دستمالی، زیر لیوانی، پرده و حتی وسایل مبلمان کوچک می‌سازد. بامبوبافی به دلیل زیبایی طبیعی چوب بامبو و دوام بالای آن، هم به عنوان صنایع دستی کاربردی و هم به عنوان آثار تزئینی در خانه‌ها و هتل‌های گیلان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
انواع سوغات گیلان- رشتی دوزی
رشتی‌دوزی یکی از اصیل‌ترین و شاخص‌ترین صنایع دستی استان گیلان است که مختص شهر رشت می‌باشد. این هنر نوعی رودوزی و قلاب‌دوزی بسیار ظریف و پرکار است که بر روی پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، ترمه یا کتان انجام می‌شود. نخ‌های مورد استفاده در رشتی‌دوزی اغلب از جنس ابریشم و به رنگ‌های شاد و متنوع هستند. هنرمند با استفاده از قلاب مخصوص، نخ را از پشت پارچه به روی آن می‌آورد و حلقه‌هایی ایجاد می‌کند که به شکل گل، بوته، پرنده و طرح‌های اسلیمی درمی‌آید. رشتی‌دوزی بیشتر روی رومیزی، جانمازی، روسری، شال، کیف و لباس‌های مجلسی انجام می‌شود و به دلیل ظرافت و زیبایی بی‌نظیرش، یکی از ارزشمندترین سوغات و آثار هنری گیلان به شمار می‌رود. نمونه‌هایی از پارچه‌های قدیمی که با رشتی‌دوزی تزیین شده‌اند در موزه‌ی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و این هنر گیلانی در فهرست آثار ملی به‌عنوان میراث فرهنگی ثبت شده است.
سوغات گیلان- مروار بافی آستانه اشرفیه
مرواربافی هنر بافت انواع سبد، ساک، جالیوانی و کلاه از چوب درخت «بید مروار» است. شهرستان آستانه اشرفیه به عنوان قطب اصلی تولید این صنایع دستی شناخته می‌شود. چوب درخت بید مروار به دلیل انعطاف‌پذیری و دوام بالا، ماده اولیه مناسبی برای این هنر است. شاخه‌های نازک این درخت را پس از بریدن و پوست‌گیری، چند روز در آب خیس می‌کنند تا نرم شوند. سپس هنرمند مروارباف آن‌ها را به صورت مارپیچ و حلقه‌های منظم در کنار هم می‌چیند و با نخ یا نوارهای باریک چوبی به هم متصل می‌کند. محصولات مرواربافی بسیار مقاوم هستند و بیشتر برای حمل میوه، نان، سبزی و وسایل سنگین‌تر در زندگی روستایی و شهری گیلان کاربرد دارند. همچنین امروزه مدل‌های زیبا و مینیاتوری آن به عنوان صنایع دستی تزئینی نیز فروخته می‌شود.
سوغات گیلان- چموش دوزی ماسوله
چموش‌دوزی یا چاروق‌دوزی هنر ساخت نوعی کفش سنتی و بدون پاشنه است که با پوست گاو دباغی شده تهیه می‌شود. این هنر بیشتر در شهرستان‌های فومن و ماسوله رواج دارد. در روش سنتی، پوست گاو را ابتدا با مواد طبیعی مثل پوست درخت بلوط دباغی می‌کنند تا نرم و مقاوم شود. سپس الگوی کفش را روی پوست می‌اندازند و قطعات را بدون استفاده از چسب و میخ و فقط با نخ و سوزن مخصوص به هم می‌دوزند. کف چموش معمولاً ضخیم و مقاوم و رویه آن نرم است. برخی چموش‌ها نیز با نقش‌های ساده و رنگی تزئین می‌شوند. چموش‌دوزی بیشتر در مناطق روستایی و کوهستانی گیلان برای استفاده روزمره چوپانان و کشاورزان کاربرد دارد، اما امروزه به عنوان یک صنایع دستی سنتی و زیبا مورد توجه گردشگران نیز قرار گرفته است.
صنایع دستی استان گیلان، سفالگری گیلان
سفالگری یکی از کهن‌ترین هنرهای استان گیلان با قدمتی پیش از تاریخ است. این هنر در شهرهایی مانند رشت، لاهیجان، رودسر و لنگرود و به ویژه در روستای جیرده که به عنوان یکی از مراکز ملی سفالگری ثبت شده، رونق دارد. مواد اولیه سفالگری، خاک رس مخصوص است که از زمین استخراج می‌شود. هنرمند سفالگر ابتدا خاک را نرم و خالص می‌کند، سپس با چرخ سفالگری یا به صورت دستی، شکل دلخواه مثل کاسه، کوزه، گلدان یا حتی کاشی را به آن می‌دهد. پس از خشک شدن اولیه، روی آن را با نقش‌های سنتی رنگ می‌زنند و در کوره با دمای بالا می‌پزند. محصولات سفالگری در گذشته برای ذخیره آب، غلات، پخت و پز و نیز به عنوان پوشش سقف خانه‌ها استفاده می‌شد. امروزه سفال‌های تزئینی و ظروف سفالی نیز در بازار طرفداران زیادی دارند.
سوغات گیلان- چادرشب قاسم‌آباد
چادرشب بافی هنر بافت پارچه‌ای سنتی به ابعاد حدود ۲×۲ متر است که در گذشته از ابریشم خالص و امروزه بیشتر از پشم و نخ مصنوعی تهیه می‌شود. این پارچه روی دستگاه چوبی ساده‌ای به نام «پاچال» بافته می‌شود؛ به این ترتیب که نخ‌های تار عمودی بسته می‌شوند و هنرمند با ماسوره‌ی حاوی نخ پود، رفت‌وآمد افقی می‌کند تا پارچه شکل گیرد. چادرشب بافی در بسیاری از نقاط گیلان، به ویژه روستاهای اطراف رشت و فومن رایج است. چادرشب پارچه‌ای نسبتاً ضخیم و گرم است؛ در گذشته پوشش زنان روستایی (چادر یا شال بزرگ) و نیز روانداز یا زیرانداز بود، اما امروزه برای ساخت لباس‌های سنتی، کیف و وسایل تزئینی کاربرد دارد. چادرشب قاسم‌آباد گیلان به دلیل تنوع رنگ، نقش‌های خاص و گوناگونی کاربرد، جلوه‌ای ویژه دارد. نقش‌هایی مانند درخت، پرنده، بز، سوارکار، خورشید، اسواستیکا، خطوط زیگزاگ و مربع روی آن دیده می‌شود. در سال ۱۳۹۸، روستای قاسم‌آباد رودسر از سوی شورای جهانی صنایع دستی به عنوان روستای جهانی چادرشب‌بافی ثبت شد.
سوغات گیلان- عروسک‌بافی
عروسک‌بافی با کاموا یکی از صنایع دستی فانتزی و محبوب استان گیلان است که در شهر ماسوله شهرت زیادی دارد. در این هنر از نخ‌های کاموا (پشمی یا اکریلیک) و قلاب بافتنی استفاده می‌شود. هنرمند با شمارش دقیق دانه‌ها و رج‌ها، اعضای عروسک مانند سر، تنه، دست و پا را جداگانه می‌بافد، سپس آن‌ها را به هم متصل می‌کند و با دکمه، مهره یا نخ‌های رنگی، چشم، ابرو، مو و لباس را می‌سازد. عروسک‌های کاموایی ماسوله اغلب به شکل مردان و زنان گیلکی با پوشش محلی و کلاه‌های مخصوص طراحی می‌شوند و هم به عنوان اسباب‌بازی و هم به عنوان سوغاتی کاربرد دارند. چیمن و چیتن، عروسک‌های محلی و مشهور منطقه ماسال هستند که در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌اند. چیمن به معنای چمن و سبزه (برگرفته از کوهستان ماسال) و چیتن به معنی تار و پود تنیده پارچه پشمی (برگرفته از لباس مردان تالشی) است. هر مجموعه از این عروسک‌ها شامل شخصیت‌هایی با لباس‌های محلی و رنگارنگ است که راوی آیین‌های بومی چون عروسی محلی و رقص کفگیر هستند. این عروسک‌ها، سوغات خاص تالش و ماسال و نمادی فرهنگی از این منطقه به شمار می‌روند.
صنایع دستی استان گیلان، دستبافته‌های پشمی
دستبافته‌های پشمی شامل انواع لباس‌های گرم مثل جوراب، دستکش، شال گردن، کلاه و بلوز می‌شود که از نخ پشم گوسفند تهیه می‌گردند. این هنر بیشتر در مناطق کوهستانی و دامدارپرور گیلان مانند ماسوله و تالش رایج است. فرآیند تولید به این صورت است که ابتدا پشم گوسفند را پس از چیدن، شسته و چربی‌زدایی می‌کنند. سپس با دوک یا چرخ ریسندگی، پشم را به نخ تبدیل می‌کنند. پس از آن، نخ‌های پشمی را با رنگ‌های طبیعی مثل پوست گردو یا روناس رنگ می‌زنند. در نهایت، هنرمند با سوزن‌های بافندگی یا قلاب، این نخ‌ها را به شکل لباس‌های گرم و نرم درمی‌آورد. این محصولات در زمستان‌های سرد گیلان برای گرم نگه داشتن بدن بسیار کاربرد دارند و به دلیل طبیعی بودن الیاف، تنفس پوست را نیز ممکن می‌کنند.
صنایع دستی استان گیلان، شال بافی
شال بافی هنر بافت شال‌های رنگین و سنتی از پشم گوسفند است که در برابر سرما و رطوبت، نفوذناپذیر و بسیار مقاوم می‌باشند. این هنر در غرب گیلان و به ویژه در شهرهای تالش و گالش رواج دارد. روش شال بافی مشابه چادرشب بافی است، اما با ظرافت و تراکم بیشتر. نخ‌های پشمی را پس از ریسندگی و رنگ‌آمیزی، بر روی دار عمودی یا افقی می‌بندند و با رفت و آمد پود، پارچه شال شکل می‌گیرد. طرح‌های شال‌های تالشی اغلب راه راه و با رنگ‌های تیره و گرم مثل مشکی، قهوه‌ای، سبز تیره و زرشکی است. شال‌های پشمی در گذشته پوشش اصلی مردان و زنان تالش در فصل سرد بود و امروزه نیز به عنوان پوشش سنتی و صنایع دستی فاخر مورد توجه است.
صنایع دستی استان گیلان، خراطی لاهیجان
خراطی هنر تراشیدن و شکل دادن به قطعات چوب با استفاده از دستگاه خراطی (تراش) است. در این روش، یک قطعه چوب (مانند گردو، افرا، شمشاد یا راش) بین دو محور دستگاه بسته می‌شود و با چرخش سریع آن، هنرمند با ابزارهای تیز مثل اسکنه، چوب را می‌تراشد و به شکل استوانه‌ای، کروی یا مقعر درمی‌آورد. خراطی در شهرهای رشت، لاهیجان و انزلی رواج دارد. محصولات خراطی شامل پایه‌های فلزی و چراغ، گلدان‌های چوبی، قاشق، کفگیر، دسته چاقو، مهره‌های تزئینی، قلمدان و اشیاء ظریف دیگر می‌شود. این محصولات هم کاربرد روزمره در آشپزخانه و هم کاربرد تزئینی در منزل دارند و به دلیل زیبایی طبیعی چوب، مورد توجه هستند.
صنایع دستی استان گیلان، چلنگری فومن
چلنگری هنر ساخت و تزئین اشیاء فلزی، عمدتاً از جنس آهن، مس و برنج، با استفاده از چکش‌کاری و شکل دادن به فلز در حالت گرم یا سرد است. این هنر در شهرهای رشت، انزلی و فومن رواج دارد. چلنگر ابتدا ورق فلز را می‌برد، سپس با چکش و سنبه، آن را روی سندان شکل می‌دهد تا ظروفی مثل دیگ، قابلمه، سینی، آفتابه و لگن ساخته شود. در مرحله بعد، روی این ظروف با قلم‌های مخصوص نقش و نگار ایجاد می‌کند (قلمزنی) و یا با لحیم کاری، قطعات را به هم متصل می‌نماید. محصولات چلنگری در گذشته ظروف اصلی پخت و پز و حمل آب بودند. امروزه بیشتر جنبه تزئینی و سنتی پیدا کرده‌اند، اما هنوز هم برخی دیگ‌های مسی برای پخت غذاهای خاص (مانند آش و کباب) استفاده می‌شوند.
صنایع دستی استان گیلان، مینای خانه‌بندی
مینای خانه‌بندی نوعی تزئین فلزات (اغلب مس و برنج) با لعاب‌های رنگی و طرح‌های اسلیمی و ختایی است. این هنر بعد از قلمزنی روی فلز انجام می‌شود. ابتدا هنرمند روی سطح فلز، خانه‌هایی (شش ضلعی، چهارگوش یا طرح‌های هندسی) قلمزنی می‌کند. سپس درون هر خانه را با لعاب‌های رنگی (اغلب فیروزه‌ای، قرمز، سبز و زرد) پر می‌کند. پس از آن، قطعه در کوره با دمای حدود ۷۰۰ درجه سانتی‌گراد پخته می‌شود تا لعاب ذوب شده و به فلز بچسبد. در نهایت، سطح کار را صیقل می‌دهند. مینای خانه‌بندی در گیلان بیشتر در شهر رشت انجام می‌شود. محصولات آن شامل بشقاب‌های تزئینی، گلدان، قاب عکس، جعبه و زیرسیگاری است و بیشتر جنبه هنری و دکوراتیو دارد.
صنایع دستی استان گیلان، کاشی معرق
کاشی معرق هنر تلفیق قطعات کوچک و رنگین کاشی در کنار یکدیگر برای خلق تصاویر، خطوط و نقش‌های تزئینی است. این هنر بیشتر در معماری سنتی کاربرد دارد و در گیلان در شهرهای رشت و لاهیجان برای تزئین سردر حمام‌ها، مساجد و خانه‌های قدیمی دیده می‌شود. در روش کاشی معرق، ابتدا طرح اصلی روی کاغذ پیاده می‌شود. سپس کاشی‌های رنگی (با رنگ‌های لعابی مختلف) را بر اساس طرح، برش می‌دهند و قطعات را مانند پازل در کنار هم می‌چینند. فاصله بین قطعات را با ملات پر می‌کنند و سطح کار را صیقل می‌دهند. امروزه نیز از کاشی معرق برای ساخت تابلوهای دیواری، میزهای رومیزی و وسایل تزئینی استفاده می‌شود.
صنایع دستی استان گیلان، نمدمالی
نمدمالی هنر تولید پارچه ضخیم و نفوذناپذیری به نام نمد از پشم گوسفند است، بدون اینکه نیازی به بافت (تار و پود) داشته باشد. در این روش، پشم چیده شده را می‌شویند و پاک می‌کنند. سپس لایه‌هایی از پشم را روی حصیر یا بوریا پهن می‌کنند. بعد از آن، آب و صابون به پشم می‌زنند و حصیر را محکم می‌غلتانند و فشار می‌دهند. با این عمل، الیاف پشم به هم گره می‌خورد و نمد شکل می‌گیرد. نمدمالی در گیلان بیشتر در مناطق عشایری و روستاهای تالش انجام می‌شود. نمد به عنوان زیرانداز، کلاه چوپانی، روانداز، کفش نمدی (گالش) و پوشش دیوار چادرها استفاده می‌شود. نمد در برابر آب، سرما و باد بسیار مقاوم است.
صنایع دستی استان گیلان، گلیم‌بافی عنبران
روستای عنبران در استان گیلان عنوان روستای ملی صنایع دستی را در رشته گلیم‌بافی کسب کرده است. عنبران در شهرستان آستارا واقع شده و گلیم‌های بافته شده در این روستا دارای طرح‌ها و نقوش خاص تالشی هستند. نقش‌های اصلی گلیم عنبران شامل نقوش هندسی، چهارگوش، لوزی و راه راه است و رنگ‌های مورد استفاده اغلب طبیعی و تیره (سبز تیره، قرمز آجری، قهوه‌ای، کرم و مشکی) هستند. گلیم‌بافی عنبران عمدتاً توسط زنان روستا انجام می‌شود و محصولات آن به عنوان زیرانداز، جانمازی، روتختی و دیوارکوب استفاده می‌شود. شهرت این گلیم‌ها به دلیل دوام بالا و بافت بسیار محکم است.
صنایع دستی استان گیلان، چوب‌تراشی شالما
روستای شالما در استان گیلان به عنوان یکی از مراکز ملی صنایع دستی در رشته چوب‌تراشی ثبت شده است. شالما در شهرستان سیاهکل و در دل جنگل‌های هیرکانی قرار دارد. در این روستا، هنرمندان با استفاده از چوب درختان محلی مثل شمشاد، ازگیل، گیلاس وحشی و ممرز، محصولات چوبی مختلفی را با ابزار دستی و بدون استفاده از دستگاه می‌تراشند. قاشق‌های بزرگ چوبی (که برای هم زدن آش و پخت مربا به کار می‌رود)، کفگیر، چنگال، دسته هاون، قاب عکس و مجسمه‌های کوچک حیوانات از محصولات شاخص شالما هستند. چوب‌تراشی شالما به دلیل کیفیت چوب‌های جنگلی و مهارت نسل به نسل منتقل شده، از شهرت ویژه‌ای برخوردار است.
صنایع دستی استان گیلان، زیورآلات سنتی
ساخت زیورآلات سنتی در گیلان هنری است که قدمتی طولانی دارد. در گذشته، زنان گیلک و تالش از زیورآلاتی مثل گوشواره‌های بزرگ حلقوی، دستبندهای سیمین، گردنبندهای مهره‌ای، سینه‌ریزهای نقره و پیشانی‌بند استفاده می‌کردند. امروزه این هنر در شهرهایی مثل رشت و انزلی توسط زرگران و نقره‌کاران بومی احیا شده است. روش ساخت به این صورت است که فلزاتی مثل نقره، برنج یا در موارد نادر طلا را ذوب می‌کنند و به شکل مفتول یا ورق درمی‌آورند. سپس با چکش‌کاری، قلمزنی، کوبیدن و لحیم کاری، زیورآلات را شکل می‌دهند. گاهی از سنگ‌های نیمه قیمتی مثل فیروزه و عقیق نیز در آن استفاده می‌شود. این زیورآلات هم برای استفاده شخصی در مراسم و جشن‌ها و هم به عنوان صنایع دستی سوغاتی کاربرد دارند.
صنایع دستی استان گیلان، سازهای سنتی
ساخت سازهای سنتی در گیلان هنری تخصصی است که در شهرهایی مثل رشت، لاهیجان و تالش انجام می‌شود. مهم‌ترین سازهای بومی گیلان شامل «تار» (که تفاوت‌هایی با تار ایرانی دارد)، «دوتار تالشی»، «نی‌لبک»، «قوشمه» (نوعی نی‌دونده)، «دایره» و «سرنا» می‌شود. سازنده (معروف به سازساز) ابتدا چوب مناسب مثل گردو، توت، افرا و شمشاد را انتخاب و خشک می‌کند. سپس قطعات ساز (کاسه، دسته، سیم‌گیر و غیره) را به طور جداگانه می‌تراشد و می‌پردازد. بعد از مونتاژ، ساز را کوک و صداگیری می‌کند. این سازها در موسیقی سنتی و محلی گیلان، در مراسم عروسی، جشن‌ها، آیین‌های سوگواری و همچنین در گروه‌های موسیقی حرفه‌ای کاربرد دارند.
سوغات گیلان- کولوشی جارو
جاروی ساده، کولوشی جارو یا اسپیلی جارو، از ساقه برنج درست می‌شود. در این روش، ساقه برنج با استفاده از تیغه‌ی ویژه‌ای که به نام "کولوش" شناخته می‌شود، به شکل نوارهای بلند و باریکی تقسیم می‌شود. سپس این نوارها با استفاده از نخ‌های پشمی به هم تنیده می‌شوند تا به شکل یک جاروی بلند و باریک دربیایند. این جاروها در اندازه‌های مختلف تهیه می‌شوند و معمولا با استفاده از تکه‌های پارچه‌ای رنگی تزئین می‌شوند.
متن دیدگاه
مبينا
عكس ها همه عالي
سلام. سوغات گيلان بيشتراز اينهاست.
باراد
عالی
مینا
سلام. خوراکی ها رو لطفا بیشتر معرفی کنید
شکوفه
سلام من از این مطلب شما خیلی خوشم آمد لطفاً مطلب های بیشتری هم درباره گیلان بزارید.
محرم در کشورهای مختلف
روز عاشورا
آب‌پاشی در کشورهای مختلف
آب‌پاشی
درختکاری در کشورهای مختلف
روز طبیعت
زمستان در کشورهای مختلف
فستیوال زمستانی
یلدا در کشورهای مختلف
یلدا
رمضان در کشورهای مختلف
جشنواره رمضان
هالووین در کشورهای مختلف
فستیوال هالووین
ولنتاین در کشورهای مختلف
ولنتاین