هالووین و آیین بزرگداشت مردگان

هالووین در ایرلند امروزی

در ایرلند امروزی، هالووین با جشنواره‌ها، رژه‌ها، مراسم خیابانی، آتش‌های بزرگ و برنامه‌های سرگرمی همراه است. در شهرها و مناطق مختلف ایرلند، رویدادهای ویژه‌ای در اواخر اکتبر برگزار می‌شود و برخی از آن‌ها شامل نمایش‌های خیابانی، موسیقی، اجرای هنری و آتش‌بازی هستند. یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها، جشن هالووین در دِری است. پوشیدن لباس‌های مبدل و برگزاری مهمانی نیز در میان مردم رایج است.
کودکان نیز مانند بسیاری از کشورهای دیگر، در شب هالووین لباس‌های مبدل می‌پوشند و برای گرفتن شیرینی به خانه‌های اطراف می‌روند؛ رسمی که امروزه با عنوان «ترفند یا شیرینی» شناخته می‌شود. در کنار این رسم مدرن، برخی بازی‌ها و سرگرمی‌های سنتی ایرلندی نیز با هالووین ارتباط دارند؛ از جمله بازی‌هایی مانند «سیب‌گرفتن از آب» که در گذشته برای سرگرمی و حتی پیشگویی آینده به کار می‌رفتند.
یکی از خوراکی‌های سنتی هالووین در ایرلند، نان یا کیک میوه‌ای «بارنبراک» است. این خوراکی که با میوه‌های خشک تهیه می‌شود، در سنت‌های هالووین گاهی با نمادهایی مانند حلقه، سکه یا تکه‌ای پارچه پخته می‌شد. پیدا کردن حلقه در برش کیک، در باور عامیانه نشانه ازدواج در آینده نزدیک یا در طول سال آینده بود؛ در حالی که سکه می‌توانست نماد ثروت و پارچه نشانه فقر باشد. این رسم نوعی پیشگویی عامیانه درباره آینده به شمار می‌رفت و بارنبراک هنوز هم در فصل هالووین در ایرلند دیده می‌شود.

رسم قاشق‌زنی در هالوین

رسم «شیرینی یا شیطنت» (Trick-or-Treating) یکی از سنت‌های محبوب هالووین است که به‌ویژه در ایالات متحده و برخی کشورهای دیگر رواج دارد. در این رسم، کودکان در شب هالووین لباس‌های ترسناک یا بامزه می‌پوشند و معمولاً به‌صورت گروهی به خانه‌های همسایه‌ها می‌روند. آن‌ها با گفتن عبارت «Trick or treat!» از صاحب‌خانه شیرینی و آب‌نبات درخواست می‌کنند. واژهٔ «trick» به شوخی یا شیطنتی اشاره دارد که ممکن است در صورت نگرفتن خوراکی انجام شود، هرچند امروزه این رسم بیشتر جنبه‌ای سرگرم‌کننده و دوستانه دارد.
این سنت از نظر رفتن خانه‌به‌خانه و درخواست خوراکی، شباهت‌هایی با رسم قاشق‌زنی در ایران دارد؛ با این تفاوت که قاشق‌زنی در فرهنگ ایرانی با آیین‌های شب چهارشنبه‌سوری پیوند خورده است. برخی از پیشینه‌های احتمالی رسم امروزی هالووین نیز به سنت‌های قدیمی در بریتانیا و ایرلند بازمی‌گردند؛ از جمله «سولینگ» (Souling)، که در آن افراد در روزهای مرتبط با یادبود درگذشتگان به خانه‌ها می‌رفتند و در برابر دریافت خوراکی، برای مردگان دعا می‌کردند، و «گایزینگ» (Guising)، که شامل لباس مبدل پوشیدن و اجرای شعر، آواز یا نمایش برای دریافت هدیه بود. بااین‌حال، نمی‌توان رسم امروزی شیرینی‌گرفتن در هالووین را با قطعیت حاصل تحول مستقیم یکی از این سنت‌ها دانست.

تزئین عنکبوتی در هالوین

در هالووین، عنکبوت و تار عنکبوت از نمادهای رایج ترس و رازآلودگی به شمار می‌روند. عنکبوت‌ها به دلیل ارتباطی که در داستان‌های ترسناک با مکان‌های تاریک، متروک و خانه‌های تسخیرشده پیدا کرده‌اند، به ایجاد فضایی وهم‌آلود کمک می‌کنند. تارهای عنکبوت نیز با القای حس قدمت، سکوت و ناشناخته‌بودن، جلوه‌ای اسرارآمیز به محیط می‌بخشند. به همین دلیل، از عنکبوت‌های مصنوعی و تارهای تزئینی برای آراستن خانه‌ها، فروشگاه‌ها، لباس‌ها و محل برگزاری مهمانی‌های هالووین استفاده می‌شود تا فضایی ترسناک و در عین حال سرگرم‌کننده ایجاد شود.

رژه خیابانی در روز مردگان

در برخی شهرها و مناطق مکزیک، هم‌زمان با روز مردگان، جشن‌های خیابانی، رژه‌ها و برنامه‌های فرهنگی برگزار می‌شود. یکی از مشهورترین نمونه‌ها، رژه بزرگ روز مردگان در مکزیکوسیتی است که در خیابان‌های اصلی شهر برگزار می‌شود. در این رویدادها، مردم با لباس‌های رنگارنگ، ماسک و گریم‌هایی با الهام از اسکلت‌ها و نمادهای مرتبط با مرگ شرکت می‌کنند.
در کنار رژه‌ها، در مناطق مختلف مکزیک برنامه‌هایی مانند رقص‌های سنتی، موسیقی، نمایش‌های فرهنگی و گردهمایی‌های عمومی نیز برگزار می‌شود. خیابان‌ها، میدان‌ها و خانه‌ها ممکن است با گل سیمپاسوشیل، شمع، اسکلت‌های تزئینی و «پاپل پیکادو» یا کاغذهای بریده‌شده رنگارنگ آراسته شوند. این تزئینات در کنار محراب‌های یادبود و دیگر آیین‌های روز مردگان، فضایی رنگارنگ ایجاد می‌کنند که هدف اصلی آن بزرگداشت یاد درگذشتگان و حفظ پیوند میان خانواده و نیاکان است.

پنگانگالوولا در فیلیپین

«پَنگانگالولووا» یا Pangangaluluwa یکی از سنت‌های عامیانه فیلیپین است که با روزهای همه قدیسان و همه ارواح ارتباط دارد. این سنت در برخی مناطق شکل خانه‌به‌خانه دارد و در آن گروه‌هایی از خوانندگان به خانه‌های مردم می‌روند و سرودها یا آوازهای مرتبط با درگذشتگان را اجرا می‌کنند. این رسم امروزه در همه مناطق فیلیپین رایج نیست و در برخی نواحی نیز رو به فراموشی گذاشته است. برای نمونه، در استان پانگاسینان، خوانندگانی که «کانتورِس» نامیده می‌شوند، در روزهای همه قدیسان و همه ارواح خانه‌به‌خانه می‌روند و آهنگ سنتی «پانتاتواگ» را می‌خوانند. برخی صاحب‌خانه‌ها نیز در مقابل اجرای آنان پول یا خوراکی‌هایی مانند کیک برنجی شیرین به آن‌ها می‌دهند. پنگانگالولووا با باورهای عامیانه درباره ارواح و یاد درگذشتگان پیوند دارد و در برخی روایت‌های محلی، اجراکنندگان به‌صورت نمادین نقش ارواح مردگان را ایفا می‌کنند.

جشنواره اوبون در ژاپن

جشنوارهٔ اوبون یکی از مناسبت‌های سنتی ژاپن است که با احترام به نیاکان و یادبود درگذشتگان پیوند دارد و در بسیاری از مناطق ژاپن از ۱۳ تا ۱۶ اوت برگزار می‌شود. در باورهای سنتی، ارواح نیاکان در این ایام به جهان زندگان بازمی‌گردند و خانواده‌ها با برگزاری آیین‌های ویژه از آن‌ها استقبال می‌کنند.
پیش از آغاز اوبون، بسیاری از خانواده‌ها خانه‌ها و مزار نیاکان خود را تمیز می‌کنند و برای استقبال از ارواح، خوراکی و گل در محراب خانوادگی یا مکان‌های مخصوص قرار می‌دهند. در برخی مناطق، آتشی کوچک به نام «موکائه‌بی» در ورودی خانه یا نزدیک مزار روشن می‌شود تا به‌طور نمادین راهنمای ارواح برای بازگشت به خانه باشد. فانوس‌های کاغذی نیز در بعضی خانواده‌ها و مناطق بخشی از این آیین‌ها هستند.
یکی از جلوه‌های شناخته‌شدهٔ اوبون، رقص سنتی «بون اودوری» است. مردم در این مراسم، اغلب با پوشیدن لباس سنتی سبک به نام یوکاتا، در محوطهٔ معابد، پارک‌ها یا فضاهای عمومی گرد هم می‌آیند و با همراهی موسیقی و طبل‌های سنتی می‌رقصند. این رقص در اصل با استقبال از ارواح نیاکان و بدرقهٔ آن‌ها ارتباط داشته و امروزه به رویدادی اجتماعی و فرهنگی نیز تبدیل شده است.

تاریخچه اوبون در ژاپن

در پایان اوبون، برخی خانواده‌ها و جوامع محلی آیین‌های بدرقه برگزار می‌کنند. آتش بدرقه که «اوکوری‌بی» نام دارد، در بعضی مناطق به منظور هدایت روح مردگان برای بازگشت از زمین و سمت قبر خود، روشن می‌شود. در برخی نقاط ژاپن نیز فانوس‌های کاغذی را روی رودخانه‌ها یا دریا شناور می‌کنند، تا به طور نمادین روح اجداد خود را به آسمان بفرستند.
اوبون ریشه‌هایی در آیین‌های بودایی و باورهای سنتی ژاپن دارد. یکی از روایت‌های مرتبط با آن، داستان موکورن، از شاگردان بودا، است. بر اساس این روایت، موکورن با استفاده از توانایی معنوی خود دریافت که مادر درگذشته‌اش در میان ارواح گرسنه رنج می‌برد. بودا به او توصیه کرد برای راهبان نذری فراهم کند و با انجام این عمل، مادرش از رنج رهایی یافت. این داستان با سنت‌های بوداییِ یادبود درگذشتگان ارتباط دارد و یکی از روایت‌هایی است که برای توضیح پیشینهٔ اوبون نقل می‌شود.