سوغات صنایع دستی خراسان جنوبی
20 سوغاتی خراسان جنوبی، بیرجند، طبس، قائن و فردوس
استان خراسان جنوبی با مرکزیت شهر بیرجند، سومین استان پهناور ایران است و حدود 460 کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد. این استان 11 شهرستان و 28 شهر دارد که معروف‌ترین آنها عبارتند از بیرجند، قائنات، فردوس، طبس، سرایان و نهبندان. خراسان جنوبی علاوه بر جاذبه‌های گردشگری متعدد، دارای تنوع سوغات نیز است و مانند اکثر مناطق ایران، سوغات آن به سه گروه عمده سوغات خوراکی، محصولات کشاورزی و صنایع دستی تقسیم می‌شود. از معروف‌ترین صنایع دستی خراسان جنوبی می‌توان به انواع فرش، انواع رودوزی، سازهای موسیقی و انواع محصولات چوبی اشاره کرد.
صنایع دستی طبس
سوغات‌های صنایع‌دستی طبس، جلوهای اصیل از هنر و فرهنگ این منطقه هستند. از جمله این آثار می‌توان به سینی‌های مزیّن، گیوه، ظروف قلم‌زنی، زیراندازهای حصیری، فرش‌ها و گلیم‌های دستبافت اشاره کرد. سینی‌های مسی طبس با نقش‌های ظریف و سنتی مانند نخل، پلیکان و طرح‌های مینیاتوری آراسته می‌شوند که هنر دیرین قلم‌زنی را به نمایش می‌گذارند. گیوه‌های این منطقه نیز در سال‌های اخیر با احیای هنر گیوه‌بافی، به یکی از سوغات‌های پرطرفدار تبدیل شده‌اند. فرش و گلیم دستبافت طبس با طرح‌های متنوعی چون لچک ترنج، جوشقان، محرابی، دسته‌گلی و گنبدی بافته می‌شوند و از پشم مرغوب یا الیاف طبیعی در ساخت آنها استفاده می‌گردد. هنر حصیربافی نیز با بهره‌گیری از برگ‌های درخت نخل، محصولاتی مانند بادبزن، جارو، زیرانداز، ریسمان و سبد تولید می‌کند که به دلیل دوام بالا و حفظ اصالت سنتی، توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب می‌کنند.
صنایع دستی فردوس
محصولات و هنرهای دستی شهر فردوس، شامل قالی‌بافی، پارچه‌بافی، سفال‌سازی، بافت برک (نوعی پارچه پشمی)، گلیم‌بافی، نمدمالی، مشبک‌کاری و معرق‌کاری می‌باشد.
صنایع دستی قائنات
صنایع دستی شهرستان قائنات، گنجینه‌ای غنی و متنوع از هنرهای سنتی و بومی این منطقه را به نمایش می‌گذارد. این آثار شامل قالی و قالیچه‌بافی، جاجیم‌بافی، حولهبافی، بافت پلاس، سفره آردی و گلیم می‌شود. همچنین هنرهای ارزشمندی مانند ریسندگی، دباغی سنتی، سفال‌سازی، رودوزی‌های سنتی، سبدبافی (معروف به پَخَل‌بافی) و آهنگری سنتی (چلنگری) در قائنات زنده نگه داشته شده و تداوم یافته‌اند.
صنایع دستی نهبندان
هنرهای سنتی و صنایع دستی شهرستان نهبندان، نمادی از اصالت و تمدن غنی این منطقه است. از جمله مهم‌ترین این هنرها می‌توان به بافت قالی و قالیچه، گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی، رنگرزی سنتی و حولهبافی اشاره کرد. همچنین البسه محلی، ترکه‌بافی، آهنگری سنتی (چلنگری)، سنگ‌تراشی، حصیربافی و سفال‌گری از دیگر جلوه‌های هنری ارزشمند نهبندان به شمار می‌روند.
سوغات خراسان جنوبی- قالی‌بافی
در خراسان جنوبی قالی اصیل و ارزشمندی بافته می‌شود که به «قالی مود» معروف است. خاستگاه این هنر دستی، شهر مود در شهرستان سربیشه است که سابقه قالی‌بافی در آن به پیش از دوره صفویه بازمی‌گردد. قالی مود اگرچه به شیوه قالی‌های مشهد بافته می‌شود، اما از کیفیت و مرغوبیت بالاتری برخوردار است. این فرش‌های نفیس معمولاً از خامه‌های پشمی و با تکنیک گره فارسی (جفتی) و به روش چهارتار تولید می‌شوند. از جمله طرح‌های شناخته‌شده قالی مود می‌توان به ریزه‌ماهی، خشتی، کله‌اسبی، ربعی سعدی و افشار هفت‌رنگ اشاره کرد. علاوه بر این، شهرستان فردوس نیز یکی از کانون‌های مهم و نامدار قالی‌بافی در خراسان جنوبی به شمار می‌آید و قالی فردوس در سراسر ایران از اعتبار و شهرت ویژه‌ای برخوردار است.
سوغات خراسان جنوبی- حولهبافی
روستای خوراشاد در خراسان جنوبی، از سوی شورای جهانی صنایع دستی، به عنوان روستای جهانی حولهبافی برگزیده شده است. این هنر که در گویش محلی تُو بافی یا تون بافی نامیده می‌شود، یکی از کهن‌ترین صنایع دستی جنوب خراسان به شمار می‌رود. از جمله طرح‌های اصیل و زیبای به‌کاررفته در این حوله‌ها می‌توان به نقوش کُلو، گِنتی، چَپَر بافت و جناغی اشاره کرد که هر یک جلوهای از ذوق و هنر بومی این منطقه است.
سوغات خراسان جنوبی- گلیم سوزنی
گلیم سوزنی یکی از شاخص‌ترین و برجسته‌ترین انواع گلیم در خراسان جنوبی است که با تکنیک ویژه‌ای به نام «پود معلق» بافته می‌شود. این شیوه بافت، به گلیم‌های این منطقه ظرافت و جلوهای متمایز می‌بخشد. از جمله نقوش اصیل و پرکاربرد در گلیم‌های خراسان جنوبی می‌توان به طرح‌های کوهه، بلوچی، کژمار، بوته، نگار، درختچه، بوته‌های صحرایی و همچنین نقش‌های حیوانات و پرندگان اشاره کرد که هر یک ریشه در فرهنگ، طبیعت و باورهای بومی این منطقه دارد.
سوغات خراسان جنوبی- آجیده‌دوزی
آجیده‌دوزی یکی از رودوزی‌های سنتی و اصیل ایرانی است که در آن با بخیه‌زدن و دوخت‌های ریز، طرح‌های ظریفی بر روی پارچه‌ای دولایه با لایه‌ای نازک از پنبه در میان، ایجاد می‌شود. پیشینه این هنر به دوران هخامنشیان بازمی‌گردد؛ قدیمی‌ترین نمونه‌های کشف‌شده، مربوط به آسترکشی پنبه‌دوزی‌شده در زیر تسمه‌های تیردان‌هاست تا وزن تیرها را بهتر تحمل کند. در گذشته، استان‌های کرمان و خراسان از کانون‌های اصلی آجیده‌دوزی محسوب می‌شدند، اما امروزه دامنه این هنر به مناطق گسترده‌تری از ایران از جمله استان‌های گلستان، گیلان و اصفهان نیز کشیده شده است. نقش‌های رایج در آجیده‌دوزی عبارتند از: نقوش هندسی، گل و مرغ، گل و بوته، ترنج، محرمات، لچک و اسلیمی. از این دوخت ظریف معمولاً برای تزئین وسایلی مانند روبالشی، لباس، سجاده، روانداز، روتختی، روکرسی و همچنین برخی از لوازم آشپزخانه استفاده می‌شود.
سوغات خراسان جنوبی- درویش‌دوزی
درویش‌دوزی یا تفریشی دوزی یکی از رودوزی‌های اصیل و تاریخی ایران است که پیشینه‌ای دیرینه در شهرستان سربیشه از استان خراسان جنوبی دارد. در گذشته، از این هنر ظریف برای تزئین وسایلی مانند چادرشب، پرده، رویه کرسی و بقچه‌ها استفاده می‌شد. امروزه نیز با حفظ اصالت خود، کاربردهایی نوین یافته و در تزئین لباس و رومیزی به کار می‌رود.
سوغات بیرجند- ترکه‌بافی
ترکه‌بافی، یکی از گونه‌های ظریف حصیربافی است که در آن از شاخه‌های جوان و انعطاف‌پذیر درختانی مانند سرخ‌بید، بیدمشک و بادام کوهی به عنوان ماده اولیه استفاده می‌شود. این هنر که از سوغات‌های شاخص بیرجند در استان خراسان جنوبی به شمار می‌رود، عمدتاً به شکل سبد در ابعاد گوناگون تولید می‌گردد. جالب آنکه محصولات سبزرنگ حاصل از ترکه‌های بیدمشک، از استحکام بیشتری نسبت به نمونه‌های قرمز رنگ بافته‌شده با ترکه سرخ‌بید برخوردارند.
سوغات قائن- سفره‌آردی
سفره آردی نوعی گلیم مربعی‌شکل است که از پنبه، پشم یا ترکیبی از هر دو در مناطق قائنات و سرایان بافته می‌شود. نام این بافته از کاربرد اصلی آن، یعنی پهن کردن بر سطح خمیرگیری نان، گرفته شده‌است. قدمت بافت سفره آردی به بیش از ۲۰۰ سال می‌رسد و علاوه بر استفاده سنتی در پخت نان، به‌عنوان زیرانداز، روکرسی و سجاده نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
سوغات فردوس- برک‌بافی
برک پارچه‌ای نرم و ضخیم است که از پشم شتر یا موی بز بافته می‌شود و در گویش محلی با نام‌هایی چون کرکی یا کورگی شناخته می‌شود. این پارچه به‌طور معمول خودرنگ است و فرآیند رنگرزی روی آن انجام نمی‌شود؛ از این رو در طیف طبیعی رنگ‌هایی مانند قهوه‌ای، سیاه، سفید، شیری و خاکستری یافت می‌شود. برک اغلب برای دوخت لباس‌های گرم زمستانی، به ویژه کت مردانه، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این پارچه از قدیمی‌ترین صنایع دستی استان خراسان جنوبی محسوب می‌شود و پیشینه‌ی آن به پیش از دوره سلجوقیان بازمی‌گردد. شهرستان فردوس یکی از کانون‌های اصلی بافت برک در این استان به شمار می‌آید.
سوغات خراسان جنوبی- گلابتون‌دوزی
گلابتون‌دوزی یکی از روش‌های تزیین پارچه است که در آن با استفاده از نخ‌های گلابتون، طرح‌هایی درخشان و برجسته بر روی پارچه ایجاد می‌شود. در این هنر، زمینه پارچه به رنگ اصلی باقی می‌ماند و تنها با استفاده از الیاف فلزی، نقوش مختلف دوخته می‌شود. در گذشته از نخ‌های ساخته شده از طلا برای این کار استفاده می‌شد، اما امروزه در ایران دیگر از نخ طلای اصیل استفاده نمی‌شود و به جای آن از نخ‌هایی با روکش فلزی (معمولاً به رنگ‌های زرد یا سفید) که عمدتاً در پاکستان تولید می‌شوند، استفاده می‌گردد.
سوغات بیرجند- چشمه‌دوزی
چشمه‌دوزی، از سوزن‌دوزی‌های سنتی و اصیل خراسان جنوبی به‌ویژه در بیرجند است که بر روی پارچه‌های کتانی (سفید یا رنگی) با نخ هم‌رنگ انجام می‌شود. پس از دوخت، پارچه ظاهری تورمانند و مشبک پیدا می‌کند. معمولاً حاشیه‌های این کار با قلاب‌دوزی آراسته می‌شود. از این هنر برای تزیین رومیزی، روتختی و پرده استفاده می‌شود و به‌عنوان یکی از سوغات محبوب و پرطرفدار بیرجند شناخته می‌شود.
سوغات خراسان جنوبی- رودوزی
رودوزی هنر آراستن پارچه‌های ساده به‌وسیله نخ‌های رنگین و با کمک سوزن و قلاب است. در خراسان جنوبی گونه‌های گوناگون و بومیِ این هنر رواج دارد که از جمله آنها می‌توان به سرمه‌دوزی، نقده‌دوزی، آجیده‌دوزی، ابریشم‌دوزی، چشمه‌دوزی، خامه‌دوزی، قیطان‌دوزی، ملیله‌دوزی، نقش‌دوزی، سکه‌دوزی، آیینه‌دوزی، پولک‌دوزی، گلابتون‌دوزی، ده‌یک‌دوزی، شبکه‌دوزی و فلزی‌دوزی اشاره کرد. از این رودوزی‌ها برای تزیین اقلامی همچون جانماز، رومیزی، جلد قرآن، روتختی، روپشتی و لباس استفاده می‌شود.
سوغات خراسان جنوبی- سرمه‌دوزی
سرمه‌دوزی از رودوزی‌های دیرینه و اصیل ایرانی است که پیشینه‌ی آن به دوران اشکانیان بازمی‌گردد. در گذشته، از این هنر ظریف برای آراستن یقه‌ی لباس‌های لشکری و درباری و همچنین تزیین درفش‌ها استفاده می‌شد. گفته می‌شود حتی اسکندر مقدونی نیز از شکوه پارچه‌های زربفت و دوخت‌های تزیینی ایران، از جمله سرمه‌دوزی، به حیرت افتاده بود. نمونه‌ای بارز از کاربرد این هنر را می‌توان در پرده‌ی خانه‌ی خدا (کعبه) از دوره‌ی تیموری مشاهده کرد که اکنون در موزه‌ی ایران باستان نگهداری می‌شود و در آن انواع دوخت‌ها مانند ابریشم‌دوزی، گلابتون‌دوزی، ده‌یک‌دوزی، کمند‌دوزی، شرفه‌دوزی و سرمه‌دوزی به کار رفته است. امروزه سرمه‌دوزی در بیشتر استان‌های کشور رواج دارد و از آن برای تزیین اقلامی همچون تابلوهای تزیینی، دور یقه، پیش‌سینه، کمربند، سفره، پرده، کوسن و رومیزی استفاده می‌شود.
سوغات خراسان جنوبی- سازهای موسیقی
موسیقی سنتی خراسان جنوبی از جذابیت و غنای فرهنگی چشمگیری برخوردار است و ساخت سازهای اصیل ایرانی مانند تار، سنتور، نی و دف، به‌عنوان یکی از حرفه‌های ارزشمند و رایج در این منطقه، در حفظ و انتقال این میراث موسیقایی نقش بسزایی ایفا می‌کند.
سوغات بیرجند- پلاس
پلاس نوعی زیرانداز سنتی است که در ظاهر به جاجیم شباهت دارد، اما برخلاف جاجیم که خطوط آن عموماً عمودی است، نقش‌های پلاس به صورت افقی بافته می‌شوند. روش بافت آن نیز همانند گلیم است. این دست‌بافته به دلیل کارایی بالا، هم به‌عنوان زیرانداز برای محافظت در برابر رطوبت، سرما و گرمای زمین استفاده می‌شود و هم کاربردهایی همچون سجاده نماز یا سفره پیش پای عروس دارد. بافت پلاس به‌ویژه در شهرهای بیرجند، نهبندان و سربیشه در استان خراسان جنوبی رواج دارد.
متن دیدگاه
محرم در کشورهای مختلف
روز عاشورا
آب‌پاشی در کشورهای مختلف
آب‌پاشی
درختکاری در کشورهای مختلف
روز طبیعت
زمستان در کشورهای مختلف
فستیوال زمستانی
یلدا در کشورهای مختلف
یلدا
رمضان در کشورهای مختلف
جشنواره رمضان
هالووین در کشورهای مختلف
فستیوال هالووین
ولنتاین در کشورهای مختلف
ولنتاین