جاذبه‌های گردشگری تبریز

بازار بزرگ تبریز

بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده جهان

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده در سطح جهان به‌شمار می‌رود که در شهر تبریز در ایران واقع شده‌است. بازار تبریز در مردادماه سال ۱۳۸۹ خورشیدی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌است. این بازار از بازارچه‌ها دالان‌ها، تیمچه‌ها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل شده است. اکثر تیمچه‌ها و سرای‌ها بازار دارای سه طبقه می‌باشند که طبقه زیرین برای انبار کالا، طبقه دوم تجارتخانه و محل کسب و طبقه سوم جهت استراحت و آسایش طراحی شده‌است. در گذشته تبریز بر سر چهارراه جاده ابریشم قرار داشته و بازار تبریز از رونق خاصی برخوردار بوده است. بازار دارای چندین مسجد قدیمی است که مسجد جامع مهم‌ترین آنهاست. اخیرا رستوران‌های زیادی درون بازار افتتاح شده است. همه چیز این بازار می‌تواند شما را به سمت خودش جذب کند، از مغازه‌های آجیل‌فروشی و خواربار فروشی و ادویه‌جات که بوی آنها تا چند قدمی مغازه می‌آید تا تیمچه مظفریه که فرش‌های رنگین و اعلایی دارد. یکی از محاسن این بازار این است که در فصل تابستان می‌توان از محیط خنک داخل بازار، لذت برد.

مسجد کبود تبریز

نگین فیروزه بناهای اسلامی

مسجد کبود تبریز با معماری بسیار زیبا و منحصربه‌فردش، متعلق به قرن نهم هجری قمری و باقی مانده از دوران پادشاهی قراقویونلوها است و در یکی از کهن‌ترین و تاریخی‌ترین محله‌های شهر تبریز قرار دارد. مسجد کبود یکی از چهار مسجد تزئین شده با کاشی‌کاری‌های آبی در جهان به شمار می‌رود. نام مسجد کبود نیز بر اساس رنگ نمای این بنا انتخاب شده است. معماری زیبای مسجد کبود را می‌توان نمونه‌ای قابل‌توجه از معماری اسلامی ایران دانست. کاشی‌های معرق فیروزه‌ای و لاجوردی، نقش و نگارهای اسلیمی و طراحی نوین هندسی، از خصوصیات برجسته در معماری مسجد کبود هستند. از مسجد کبود با عنوان «نگین فیروزه بناهای اسلامی» یاد می‌کنند. مسجد کبود کامل‌ترین نمونه‌ های کاشی‌کاری معرق دوره اسلامی را در خود دارد.

ارگ علیشاه تبریز

یک دنیا تاریخ پشت یک دیوار

ارگ علیشاه (ارگ تبریز) قدمتی ۷۰۰ ساله دارد و از جاهای دیدنی تبریز به شمار می‌رود. این مجموعه بی‌نظیر، ابتدا به‌صورت مسجدی عظیم بنا شده بود که در اثر گذر زمان، همچنین زمین‌لرزه‌های متعدد این شهر و نیز جنگ‌ها تا حدود زیادی تخریب شده است. در حال حاضر، تنها بخش باقی‌مانده از این بنا دیوار مرتفعی است که به نام ارگ تبریز یا ارگ علیشاه خوانده می‌شود. این دیوار تنها قسمت به‌جای‌مانده از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد است و شاهدی بر شکوه و آبادانی این بنای بی‌نظیر به شمار می‌رود.

کار احداث بنای اولیه ارگ باشکوه تبریز در فاصله سال‌های ۷۱۶ تا ۷۲۴ هجری قمری به همت تاج‌الدین علیشاه گیلانی، وزیر ایلخانان مغول، با هدف ساخت آرامگاه بزرگی در صحن مسجد آغاز شد. علیشاه از معماران آن زمان اندازه طاق کسری را پرسیده و دستور داده که ۴ گز از آن بزرگ‌تر ساخته شود؛ البته پس از ساخت، به‌دلیل نشست شالوده و تعجیل در اتمام ساخت آن، طاق مذكور شكسته و فروریخته است. در دوران سلطنت قاجاریه، این مسجد و محوطه آن به انبار غلات و انبار مهمات نظامی تبدیل شده و ازاین‌رو، حصاری دور آن کشیده شد؛ و به همین دلیل نام آن به ارگ تغییر یافت. در زمان مشروطیت و قیام مردم تبریز، این بنای تاریخی ‌سنگری برای مبارزان مشروطه‌خواه بود و باعث تقویت موضع نیروهای ستارخان و باقرخان در برابر شلیک توپخانه محمدعلی شاه قاجار شد. جای گلوله‌های توپ که یادگار مبارزه آزادی‌خواهان با استبداد است، هنوز روی دیوارهای ارگ قابل مشاهده است.

مسجد جامع تبریز

عمارتی کهن و متعلق به دوران سلجوقیان

مسجد جامع تبریز (مسجد جمعه، مسجد جامع کبیری) از جمله کهن‌‌ترین عمارات تاریخی و جاهای دیدنی تبریز محسوب می‌شود. این مسجد از ابتدای تأسیس مسجد جامع شهر تبریز بوده و بازار تبریز، گرداگرد آن شکل گرفته‌است. مسجد جامع تبریز مربوط به دوره سلجوقیان تا دوره قاجار است. در مسجد جامع تبریز تعدادی سنگ نوشته (کتیبه‌ سنگی)، کشف شده است. جنس یکی از کتیبه‌ها از سنگ مرمر است و روی آن مطالبی در مورد خواب شاه تهماسب صفوی مبنی بر رویت حضرت ولی عصر (عج) و دستور ایشان در مورد برداشتن قسمتی از مالیات، احسان و گذشت نسبت به مردم حک شده است. طبق متن مندرج در این کتبیه، استاد خوشنویس علاءالدین محمد تبریزی که از هنرمندان مشهور دربار به شمار می‌آمد، در تاریخ ۹۷۲ هجری قمری اقدام به نوشتن آن کرده است. کتیبه‌ دیگر نیز حاوی دستوری از شاه سلطان حسین صفوی در سال ۱۱۰۶ هجری قمری به رستم‌خان سالارسپه و بیگلربیگی آذربایجان است. در این نوشته، فرمان بسته شدن چرس فروش‌ها، روسپی خانه‌ها، قمارخانه‌ها و اجرای حد شرعی در مورد هرکدام از متخلفین، صادر شده است. همچنین وی دستور داده که مردم این منطقه از کبوتربازی، گرگ دوانی، قوچ بازی و گاو بازی پرهیز کنند.

حمام نوبر تبریز

اولین سفره خانه سنتی تبریز

حمام نوبر تبریز یکی از بناهای باشکوه دوره قاجاریه است که امروزه بعنوان اولین و بزرگترین سفره خانه سنتی تبریز فعالیت دارد. از خصوصیات‌ بارز بنا می‌توان به طاق‌ و گنبد بزرگ‌ گرمخانه‌، طاق‌ و گنبد با ستون‌ و سرستون‌های‌ سنگی‌ مقرنس‌ کاری‌ شده‌ سربینه‌ و اجرای‌ کاربندی‌ و ترکیب‌ آجر و کاشی‌ و پوشش‌ معقلی اشاره کرد. حمام نوبر ترکیبی از اشکال هندسی است، اشکالی که معماری جذابی را برای این بنا رقم زده‌اند. سربینه حمام با قاعده هشت‌ ضلعی، سالن هشت ضلعی و حوض هشت‌ گوش نمونه‌هایی از این اشکال هندسی هستند. ستون‌های سنگی به کار رفته در این شاهکار معماری، باعث جذب گردشگران زیادی شده است. حمام نوبر در میدان ساعت تبریز واقع شده و در حال حاضر با نام «سفره‌خانه سنتی شهریار» فعال است. برای اینکه از تمام قسمت‌های حمام استفاده بهینه شود از فضای سربینه و گرمخانه به عنوان سفره‌خانه و از فضای پشت بام به عنوان چایخانه و محلی برای اجرای مراسم پرده‌خوانی و نقالی استفاده می‌شود.

مدرسه رشدیه تبریز

اولین مدرسه نوین در تبریز

مدرسه رشدیه اولین مدرسه با سبک جدید است که توسط میرزا حسن رشدیه، ملقب به پدر فرهنگ نوین و بنیانگذار مدارس به سبک جدید در ایران، در شهر تبریز پایه‌گذاری شد. بعد از مدرسه دارالفنون، مدرسه رشیدیه دومین مدرسه سبک جدید در ایران محسوب می‌شود. این مدرسه در خیابان ارتش جنوبی تبریز واقع شده است. جالب است بدانید که میرزا حسن رشیدیه روش تدریس بدون تنبیه و خشونت را در مدارس ایرانی ابداع کرد که در اوایل با مخالفت مکتب داران مواجه شد تا جاییکه با چوب و چماق به مدارس وی حمله می‌کردند و حتی مدرسه را به آتش می‌کشیدند. بنای فعلی مدرسه رشدیه دارای ساختمانی دو طبقه و مجهز به بخش‌های مختلفی از جمله کتابخانه، آزمایشگاه و کارگاه صنایع دستی است. این بنا مشرف به حیاط بسیار وسیعی بوده و نمای ساختمان نیز مزین به آجرکاری زیبایی است. تندیسی از میرزاحسن رشدیه در داخل حیاط مدرسه وجود دارد.

موزه سنجش تبریز

تنها موزه سنجش در ایران

موزه سنجش با بیش از ۱۶۰ سال قدمت یکی از موزه‌های تبریز است که بنای آن به دوران قاجار برمی‌گردد. این موزه که در خانه سلماسی قرار دارد تنها موزه‌ی سنجش ایران است. در این موزه انواع ابزارهای توزین مانند ترازوهای زرگری، قپان‌های بزرگ، سنگ‌وزنه‌ها، پیمانه‌های مختلف نفتی، ابزارهای مربوط به علم نجوم مانند اسطرلاب، ابزارهای مربوط به علم هواشناسی، قطب‌نما و ساعت‌های مختلف به نمایش گذاشته شده‌اند. ابزارهای این موزه مربوط به قرن‌ها قبل است و در این موزه ترقی و سیر تکامل این ابزارها را می‌بینیم. تنه درخت ۵ میلیون ساله از دوران پلیوسن، پمپ بنزین صد ساله، اولین نسل ماشین‌حساب هندلی و ساعت تاریخی امپراتور روم باستان از اشیا جالب درون موزه هستند.

موزه محرم تبریز

موزه محرم تبریز با معماری قاجاری در خانه تاریخی صحتی قرار گرفته است. این خانه در سه طبقه با نمای آجری احداث شده است و در زمان حیات دکتر ابوالقاسم صحتی و اوایل دوره پهلوی، طی سالیان متمادی به عنوان حسینیه استفاده شده است. دسته‌های بزرگ عزاداری محلات مختلف تبریز، برای برگزاری مراسم به این مکان می‌آمدند. امروزه آثاری در ارتباط با مراسم و آئین‌های عاشورا و محرم مثل مجسمه ذوالجناح، انواع طوق، پرچم، گهواره‌های کوچک نذری، چراغ و شمع، ابزار و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه‌خوانی و نقاشی‌های قدیمی، کاسه مسی با قلمزنی نام چهارده معصوم، تبر زین و کشکول مورد استفاده در مراسم پرده‌خوانی و بیرق با شمائل حضرت علی در این موزه جای گرفته است. همچنین در ماه محرم، تلاوت قرآن، سخنرانی، عزاداری و روضه‌خوانی در این موزه برقرار است.

فرش سنگی تبریز

اولین و بزرگترین فرش سنگی جهان

پروژه ایپک تبریز شامل یک فرش سنگی در میدان بزرگ ایپک (منصور سابق) است که اولین و بزرگ‌ترین فرش سنگی جهان محسوب می‌شود. طرح فرش سنگی تبریز که در وسط میدان پهن شده‌است از طرح فرشی تاریخی گرفته شده است. این فرش تاریخی که دارای طرح باغی زیبا است، در موزه فرش ایران نگهداری می‌شود و قدمت آن به قرن ۱۱ هجری شمسی برمی‌گردد. در وسط میدان فضای سبز و آبنماهایی قرار گرفته‌اند که زیبایی این فرش را چندبرابر جلوه می‌دهند. این فرش که در مسیر جاده تاریخی ابریشم (مسیر ری-استانبول) قرار گرفته، یکی از جاذبه‌های شهر تبریز محسوب می‌شود.

موزه آذربایجان تبریز

موزه آذربایجان، دومین موزه باستان‌شناسی، بعد از موزه ملی ایران است که در کنار مسجد کبود قرار گرفته‌است. در این موزه، آثار باستانی مربوط به دوران پیش از اسلام و بعد از اسلام و همچنین یکسری از آثار هنری مربوط به هنرمندان معاصر، به نمایش گذاشته شده است. بعضی از آثار باستانی این موزه مربوط به حدود چهار تا پنج هزار سال قبل هستند. از آثار باستانی این موزه می‌توان به ظروف سفالی دوره ایلخانی، سکه‌ها و مهرهای قدیمی، جسد زن و مرد مربوط به قبل از میلاد مسیح و پیکره‌های سنگی تاریخی را نام برد. در طبقه زیرزمین مجسمه‌های نفیسی را می‌بینید که سرگذشت و اخلاق انسان‌های گذشته را نشان می‌دهد. در کنار در ورودی این موزه دو شیر سنگی قرار گرفته است.

مقبره الشعرا تبریز

مقبره الشعرا یک گورستان قدیمی در شهر تبریز است که در محله سرخاب تبریز و نزدیک موزه قاجار قرار دارد. این مکان از گذشته تا کنون محل دفن افراد مشهور و نامی از شاعران تا عرفا بوده است. در طی هشتصد سال گذشته بیش از ۴۰۰ فرد نامی ایرانی در این محل دفن شده‌اند که مشهورترین آنها خاقانی، همام تبریزی، حکیم اسدی طوسی و استاد شهریار است. بعد از زلزله‌های سال‌های ۱۱۹۳و ۱۱۹۴ هجری قمری، بسیاری از قبرها از بین رفت و گورستان تبدیل به متروکه شد. لذا در شهریور ۱۳۵۰ خورشیدی مسابقه‌ای برای طرح یک بنای یادبود برگزار شد و طرح «غلامرضا فرزان‌مهر» برگزیده شد و بعد از آن عملیات احداث بنای یادبود آغاز گردید. در حال حاضر تعدادی مجسمه و سردیس از شاعران دفن شده در این مکان، در داخل محوطه دیده می‌شود و صدای استاد شهریار که شعر حیدربابا را می‌خواند در محیط پخش می‌شود. مزار استاد شهریار در نزدیکی وسط بنا قرار دارد و در زیر عکسش بیت مشهور "آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا" درج شده است. در قسمتی از محوطه، صنایع دستی تبریز به فروش می‌رسد.

روستای کندوان تبریز

روستای کندوان در جنوب غربی تبریز، در شهرستان اسکو واقع شده است. نام دیگر کندوان گون دوقان (محل طلوع خورشید) است و علت آن هم قرار گرفتن در مسیر طلوع خورشید هست. این روستا دارای قدمت ۶ هزار ساله است و خانه‌های صخره‌ای آن، قدمتی ۷۰۰ ساله دارند. از دیدگاه برخی محققان، ساکنان اولیه کندوان اهالی روستای حیله‌ور بوده‌اند که برای حفظ جان خود از شر مغول‌ها به این مکان آمده‌اند و کم کم شروع به کندن دل کوه با دست، کرده‌اند تا بتوانند سرپناهی برای خود بسازند. روستا به شکل مجموعه‌ای از برامدگی‌هایی شبیه کله قند است، که در شیب کوه قرار گرفته‌اند. در داخل این برآمدگی‌های کله قندی، حفره‌هایی کنده شده که محل سکونت اهالی روستا است. ظاهرا این کله قندها، بر اثر رسوب خاکسترهای آتشفشانی کوه سهند شکل گرفته‌اند. شبیه این کله قندها در ترکیه و آمریکا نیز وجود دارد ولی برخلاف کندوان، هیچکدام مسکونی نیستند.

پارک شاهگلی تبریز

پارک ائل‌گُلی یا شاه‌گُلی، از شاخص‌ترین جاذبه‌های گردشگری و تفریحی شهر تبریز به شمار می‌آید و در بخش جنوب‌شرقی این شهر واقع شده است. نام ائل‌گُلی در زبان ترکی به معنای «استخر مردم» و شاه‌گُلی به معنای «استخر شاه» است.
دریاچه زیبای این مجموعه عمقی حدود دوازده متر دارد و قایقرانی در آن از محبوب‌ترین تفریحات بازدیدکنندگان است. بنای مرکزی پارک به دوران صفویه بازمی‌گردد و شامل استخری بزرگ با عمارتی دوطبقه است که درست در میانه‌ی آن قرار گرفته؛ این عمارت امروزه به رستوران و کافه‌ای دل‌انگیز تبدیل شده است.
فضای پیرامون دریاچه با درختان انبوه، راه‌پله‌های پلکانی در بخش بالایی، و مسیری ویژه برای پیاده‌روی، محیطی دلپذیر برای گذران اوقات فراغت فراهم کرده است. بسیاری از مردم برای ورزش صبحگاهی یا عصرگاهی، گردش نیم‌روزی، یا صرف چای و غذا در رستوران‌های فضای باز به اینجا می‌آیند.
در گوشه‌و‌کنار پارک، نوازنده‌های خیابانی، فروشندگان دوره‌گرد، و صدای خنده‌ی کودکان در کنار آب، فضایی شاد و سرزنده پدید آورده‌اند. غرفه‌های متعدد، مجسمه‌ها و نمادهای هنری در اطراف دریاچه، جلوه‌ای فرهنگ‌دوست و هنری به این پارک بخشیده‌اند و آن را به یکی از زیباترین نمادهای تفریحی تبریز بدل کرده‌اند.

کلیسای استفانوس تبریز

کلیسای سنت استپانوس جلفا دومین کلیسای مهم ارامنه ایران است که در نزدیکی جلفا و در منطقه قزل وانک، با چشم‌اندازهای طبیعی جذاب و حصاری سنگی شبیه دژ، قرار گرفته است. این کلیسا متعلق به قرن اول میلادی تا دوره صفوی دانسته می‌شود و معماری آن تلفیقی از سبک ارمنی، رومی و اشکانی است؛ گنبد مخروطی‌شکل، هفت برج نگهبانی، و نقوش برجسته‌ای مثل سنگسار شدن استپانوس مقدس و مصلوب شدن حضرت مسیح از ویژگی‌های بارز بناست. فضای داخلی کلیسا سه بخش اصلی دارد: بخش مرکزی با گنبد شانزده‌ضلعی، ایوان و محراب مرتفع، و قسمت‌هایی مانند اجاق دانیال و برج ناقوس، که هرکدام تزئینات و مجسمه‌های زیبایی دارند. این کلیسا در سال ۱۳۴۱ در فهرست آثار ملی و در ۱۳۸۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و زیارتگاه مهمی برای ارامنه ایران و جهان به‌شمار می‌رود.​
محوطه اطراف کلیسا با طبیعت سرسبز، رود ارس و درختان متعدد محیطی آرامش‌بخش برای گردشگران فراهم آورده است. دسترسی به کلیسا از تبریز یا جلفا با ماشین و چند دقیقه پیاده‌روی در مسیری خوش‌منظره امکان‌پذیر است و از امکانات مجموعه می‌توان به پارکینگ، کافه، فروشگاه صنایع دستی، سرویس بهداشتی و صندوق نذورات اشاره کرد. فضای دلپذیر کلیسا نه‌تنها برای عبادت بلکه برای پیک‌نیک و عکاسی مناسب بوده و در نیمه اول سال تا ۱۸ عصر قابل بازدید است. مراسم مذهبی ویژه توسط ارامنه در روز شهادت سنت استپانوس هر سال برگزار می‌شود و مجسمه‌های ارامنه و آثار هنری مذهبی در بخش‌های مختلف مجموعه به چشم می‌خورد.​

پارک کوهستانی عینالی تبریز

تفرجگاه کوهستانی عینالی تبریز، بزرگ‌ترین پارک جنگلی و کوهستانی ایران با وسعت بیش از ۵۶۰۰ هکتار، در ارتفاعات کوه عینالی واقع در شمال تبریز قرار دارد. این مجموعه طبیعی مکان محبوبی برای تفریح، پیاده‌روی، کوهنوردی و گردهمایی اهالی تبریز و گردشگران است و به علت چشم‌اندازهای زیبا، تندیس‌های مفاخر منطقه، جنگل‌کاری ۱۰۰ هکتاری، معابر سنگ‌فرش و فضای سبز دل‌انگیز شناخته می‌شود. تله کابین مدرن این مجموعه با ۱۴۸۰ متر مسیر، امکان تماشای چشم‌اندازهای شهر و کوهستان را فراهم آورده و امکاناتی مانند دریاچه مصنوعی «داغ گولی»، پیست کارتینگ، باشگاه سوارکاری، پارک حیات وحش و رستوران‌هایی متنوع نیز در منطقه فراهم است.​
از مهم‌ترین بناهای تاریخی این مجموعه، بقعه عون بن علی و زید بن علی است که به لحاظ معماری به دوره ایلخانی و بنای عبادی یا آتشکده پیش از اسلام نسبت داده می‌شود و بعدها تغییر کاربری داده است. این بقعه زیارتی و آرامگاهی، نماد هویت مذهبی منطقه بوده و در کنار آن یادمان شهدای جنگ تحمیلی تبریز و نگارخانه عینالی برای رویدادهای فرهنگی ساخته شده است. مسیر دسترسی به پارک از بزرگراه پاسداران و جاده قله عینالی آغاز می‌شود که بخش عمده‌ای از آن محل پیاده‌روی و کوهنوردی است و بازدیدکنندگان می‌توانند از تله‌کابین نیز استفاده کنند. پارک به صورت شبانه‌روزی رایگان است اما استفاده از برخی امکانات مانند تله‌کابین یا پیست کارتینگ مستلزم پرداخت هزینه است.​

موزه قاجار تبریز

عمارتی زیبا با حیاطی پر از گل. دارای تعدادی تالار مخصوص پول و سکه‌های دوره قاجار، ظرف، کاشی‌های رنگارنگ، تفنگ و اسلحه، ساز و موسیقی

خانه مشروطه تبریز

برج خلعت پوشان تبریز

روستای دستکند حیله ور

خانه علی مسیو تبریز