فرهنگ بومی و رسوم شیراز

عید نوروز در شیراز

مردم شیراز از پانزده روز مانده به نوروز، با خرید لباس نو، تنقلات و شیرینی، خود را برای استقبال از سال نو آماده می‌کنند. سبزه کاشتن، خانه‌تکانی و سمنوپزان از دیگر آیین‌های رایج در میان شیرازی‌هاست. آنان افزون بر سفره هفت‌سین، سفره هفت‌میم نیز می‌گسترانند. در گذشته، زنان شیرازی شیرینی‌های نوروزی همچون نان شیرین، مسقطی، نان شیری، یوخه (کاک)، رنگینک و شکرپنیر را خود آماده می‌کردند؛ همچنین دنگو، برنجک و اخرک نیز از جمله خوراکی‌های سنتی این دیار بوده است.
برپایه باورهای دیرین شیرازی‌ها، اگر قرار بود لباس نوروز را خود بدوزند، می‌بایست پارچه آن را در روز دوشنبه یا جمعه قیچی بزنند. در روستای زادون از توابع شهرستان فسا نیز رسم است که مردم پیش از نوروز، حجامت می‌کنند؛ زیرا بر این باورند که سال نو باید با خونی پاک و سالم در رگ‌هایشان آغاز شود.

سفره هفت میم شیرازی‌ها

مردم شیراز در کنار سفره هفت‌سین، آیین پهن کردن سفره هفت میم را نیز برگزار می‌کنند. این سفره شامل هفت خوراکی است که نامشان با حرف «م» آغاز می‌شود: مدنی (لیمو شیرین)، مرغ، ماهی، میگو، مسقطی، ماست و مویز. جالب آنکه سفره هفت میم نه تنها در استان فارس، بلکه در میان مردم تاجیکستان نیز رواج دارد و از رسومات مشترک این دو منطقه به شمار می‌رود.

آداب و رسوم نوروز تاجیکستان: سفره هفت میم تاجیکستان

سیزده‌به‌در شیراز

مردم شیراز در روز سیزدهم فروردین، همچون دیگر هموطنان خود، به دل طبیعت و باغ‌های اطراف شهر می‌زنند و روزی سرشار از شادی و تفریح را سپری می‌کنند. در این میان، شیرینی، آجیل، کاهو و سرکه از خوراکی‌های شناخته‌شده این روز در شیراز به شمار می‌روند. جوانان نیز در این روز برای گشایش بخت خویش، سبزه را گره زده و به آب رودخانه می‌سپارند، به این امید که تا فرارسیدن نوروز آینده، بختشان باز شود و قدم در راه ازدواج بگذارند.

از احترام به زمین در بولیوی تا لباس درختان در تایلند : روز طبیعت در کشورهای مختلف

دلالگی شیرازی‌ها

دلالگی در واقع همان مراسم خواستگاری است که در آن مادر و خواهر داماد به خانه عروس رفته و صحبت‌های اولیه را انجام می‌دهند، خانواده عروس نیز موافقت خود را با آوردن شربت و مخالفتشان را با آوردن چای نشان می‌دهند. بعد از دلالگی، خواستگاری رسمی صورت می‌گیرد که طی آن داماد و خانواده‌اش به خانه عروس می‌روند.

از نودل سیاه در کره جنوبی تا برنج‌های رنگی در چین:فلسفه روز ولنتاین

عقد سوری شیرازی‌ها

مراسم عقد سوری یک دورهمی دوستانه است که در آن، جوان‌های فامیل و دوستان عروس و داماد شرکت می‌کنند و برای عروس و داماد کادو می‌آورند. این هدیه اغلب پارچه‌هایی با کیفیت و گران‌قیمت است.

رخت برون شیرازی‌ها

مراسم رخت برون که بخشی از فرهنگ بومی شیراز است، پیش از عروسی اجرا می‌شود و در آن دوستان، فامیل و خانواده داماد، پارچه و خیاط می‌آورند تا برای عروس خانم لباس بدوزد. در این حین، دوستان عروس دور عروس جمع شده و به رقص و شادی مشغول می‌شوند.

دست بوسون شیرازی‌ها

یکی دیگر از رسم و رسوم شیرازی‌ها در ازدواج این است که چند روز بعد از عقد، مراسمی تحت عنوان دست بوسون انجام می‌شود که در آن داماد به همراه چند نفر از بزرگان فامیل به دیدار مادرزن رفته و دست مادرزن را می‌بوسد و مادرزن هدایایی که برای داماد خود فراهم کرده است را به او تقدیم می‌کند.

آداب و رسوم ازدواج در کشورهای مختلف: از تیراندازی به داماد تا تف کردن به عروس

آب چله زنی شیرازی‌ها

آب چله زنی یکی از بخش‌های مراسم عروسی شیرازی‌ها است که در آن مقداری اسپند و آب را داخل شیردان می‌ریزند. سپس عروس را روی صندلی نشانده و مجمعی را بالای سر او نگه می‌دارند. یکی از بزرگان فامیل چهل و یک مشت آب از داخل شیردان برداشته، بر روی مجمعی که بالای سر عروس نگه داشته‌اند می‌ریزد. همزمان با ریختن مشت‌های آب، چهارقل خوانده و نام پریزادها را می‌شمارد. بعد از آن، شروع به شعرخوانی کرده و هلهله می‌کشند و عروس را به مراسم می‌برند.
خانواده‌های شیرازی، در طی مراسم عروسی، بیت‌های کوتاه و شادی در وصف عروس و داماد می‌خوانند که واسونک نام دارد. یکی از معروف‌ترین متن‌های واسونک شعر "جینگ جینگ ساز میاد و از بالای شیراز میاد، شازده دوماد غم نخور ، نومزادت با ناز میاد" است.

آداب و رسوم مردم شیراز: واسونک‌های اصیل شیرازی

مراسم محرم شیراز

چاووش خوانی، پرده خوانی، اجرای تعزیه، حمل کوزه آب به وسیله کودکان، گِل مالیدن به بدن، تراشیدن موهای سر و سینه‌زنی قطاری از جمله سنت‌های شیرازی‌ها در ایام محرم است. در مراسم سینه‌زنی قطاری، تعدادی از افراد با بالا و پایین رفتن پایین تنه، سینه می‌زنند و شعرهای قدیمی را تکرار می‌کنند. سپس با اشاره میاندار همگی آرام شده و کمی به سمت جلو راه می‌روند، بعد دوباره حلقه می‌زنند و این شیوه را دوباره تکرار می‌کنند. سینه‌زنی قطاری با قدمت 300 سال، به نام شیرازی‌ها به ثبت رسیده و بخشی از آداب و رسوم سنتی این شهر است.

از فرنی عاشورا در مالزی تا سپردن سازه حرم به دریا در ترینیداد : محرم در کشورهای مختلف

شب یلدا شیراز

مردم شیراز در شب یلدا دوستان و آشنایان خود را دعوت می‌کنند و دور هم اوقات خوشی را می‌گذرانند. آنها در این شب شعرخوانی کرده، به آواز و رقص محلی می‌پردازند. همچنین فال حافظ می‌گیرند و خاطرات گذشته را مرور می‌کنند. در سفره شب یلدا، عکسی از امام علی، شمع، تنقلات، دو شاخه گل لاله، اسپند و دیوان حافظ قرار می‌دهند. تنقلات سفره شامل کشمش، نخودچی، آجیل، حلوا ارده، ارده شیره، هندوانه، انار، خرما، انجیر و رنگینک است. شیرازی‌ها رسم دارند که برای شام شب یلدا هویج پلو میل کنند.

آداب رسوم آفریقایی‌ها: یلدای آفریقایی، پر از رنگ و هیجان

چهارشنبه‌سوری شیراز

در شهر شیراز جشن چهارشنبه‌سوری همراه با مراسم فال‌گوش ایستادن، آش ابودردا، قاشق‌زنی، شال‌اندازی، کوزه‌شکنی و رفتن به سعدیه است. در زمان‌های قدیم شیرازی‌ها، شب چهارشنبه‌سوری به سعدیه می‌رفتند و درون حوض ماهی آب‌تنی می‌کردند. آنها اعتقاد داشتند که اگر خود را در آب شست‌وشو دهند، بیماری‌ها سراغ آنها نمی‌آیند. امروزه این سنت بومی، فقط با شستن سر و صورت انجام می‌شود.

فرهنگ مشترک کشورها: هالوین ایرلندی‌ها، آتش بازی و قاشق‌زنی

عروسی درخت بهارنارنج شیراز

مراسم «عروسی بهارنارنج» یکی از آیین‌های بومی و کهن شیراز است که ریشه در باورها و فرهنگ مردم این دیار دارد. این مراسم، داستانی افسانه‌وار و شنیدنی دارد که سینه‌به‌سینه از نسل‌های گذشته به امروز رسیده و هنوز هم بخشی از هویت فرهنگی شیرازی‌ها محسوب می‌شود.
بر اساس روایت این آیین، روزی زنی قصد داشت درخت بهارنارنج حیاط خانه‌اش را که محصول بسیار کمی می‌داد، قطع کند. همسایه‌ها دور او جمع شدند و از او خواستند از تصمیمش منصرف شود. زن تحت تأثیر وساطت آن‌ها دست از کار کشید. در کمال شگفتی، سال بعد همان درخت محصولی فراوان داد. از آن روز، این اتفاق به‌تدریج به یک رسم محلی تبدیل شد و «عروسی بهارنارنج» نام گرفت.
از آن زمان به بعد، هر بهار اگر درختی محصول کمی می‌داشت، برایش مراسم عروسی می‌گیرند. در این آیین، زن خانه همسایگان را دعوت می‌کند. پس از ورود مهمانان، او اره‌ای به نشانه‌ی قصد بریدن درخت برمی‌دارد و زنان همسایه ضامن درخت می‌شوند و مانع این کار می‌گردند. سپس پارچه یا توری سفیدی روی درخت می‌کشند، روی آن شکر و پنیر می‌پاشند، «کل می‌کشند»، «واسونک» می‌خوانند و به شادی می‌پردازند.
واسونک نوعی شعر محلی است که مردم شیراز در مراسم عروسی خوانده و بر این باورند که اجرای این مراسم باعث می‌شود درخت در سال آینده محصول بیشتری بدهد

آب مقدس حوض ماهی شیراز‌

در شیراز، ورزقان و فسا، سه «حوض ماهی» وجود دارد که مردم آن‌ها را مقدس می‌دانند و آیین‌های خاصی برایشان برگزار می‌کنند. این مراسم در چهلمین روز پس از عید نوروز برگزار می‌شود: مردم دور حوض جمع می‌شوند، دیگ جوش (نوعی آش) می‌پزند و به جشن و شادی می‌پردازند.
باور عمومی بر این است که در این حوض‌ها ماهی قرمزی با حلقه‌ای طلایی در بینی زندگی می‌کند که بالا و پایین می‌پرد. مردم به این ماهی «ماهی مقدس» می‌گویند و هیچ‌کس حق صید آن را ندارد. امروزه در این مراسم، مردم سکه به درون حوض می‌اندازند و معتقدند آرزوهایشان برآورده می‌شود. همچنین اگر دختر یا پسری دست و روی خود را با آب این حوض بشوید، به باور آن‌ها بختش باز شده و ازدواج خواهد کرد.
یکی از این حوض‌ها در گوشهٔ غربی آرامگاه سعدی در شیراز قرار دارد و آب آن از قناتی با آب گرم معدنی جاری می‌شود. مردم شیراز به آن «حوض ماهی» می‌گویند و معتقدند این حوض به دست سعدی ساخته شده است.

فرهنگ بومی زنجان: اعتقادات مردم زنجان درباره ماهی عید

قرآن اندازان شیراز

در نقاط مختلف ایران، برای زنان باردار و نوزادان تازه متولدشده، آداب و رسوم گوناگونی وجود دارد. مردم شیراز، افزون بر «ویارانه» و «سیسمونی‌بران»، رسمی به نام «قرآن‌اندازون» یا «لول‌اندازون» دارند. این مراسم معمولاً در ماه پنجم بارداری برگزار می‌شود. در این آیین، خانواده زن باردار گردن‌آویزی از جنس طلا تهیه می‌کنند که به آیه «ان‌یکاد» مزین است. این گردن‌آویز برای دفع چشم‌زخم و محافظت از مادر و جنین به کار می‌رود. آنها این طلا را همراه با هدایایی دیگر از جمله چادر رنگی، لباس سبز، میوه و شیرینی، به خانه زن باردار می‌برند و طی مراسمی با ختم انعام، آن را به گردن مادر می‌اندازند.
وجود این گردن‌آویز بر گردن هر زنی، نشانه باردار بودن اوست. ترجیحاً فردی مذهبی یا بزرگ‌خانواده این کار را انجام می‌دهد. باور مردم بر این است که اگر آن فرد صبور باشد، کودک نیز صبور خواهد شد. در گذشته، این گردن‌آویز به شکل لوله‌ای استوانه‌ای ساخته می‌شد و به همین دلیل به این مراسم «لول‌اندازان» می‌گفتند. امروزه شکل گردن‌آویز‌ها تغییر کرده و بیشتر به صورت کعبه، کتاب قرآن یا صندوقچه‌ای به شکل قاب دیده می‌شود.

موسیقی محلی شیرازی‌ها

شیراز از دیرباز تاکنون خانه اقوام گوناگونی همچون فارس، ترک، لر و عرب بوده است. تلفیق این فرهنگ‌های متنوع، موسیقی شاد و دلنشینی را پدید آورده که نشاط‌انگیز و سرشار از شور است و خبری از غم و اندوه در آن نیست. در این عرصه، هنرمندان بسیاری فعالیت کرده‌اند. در این میان، استاد حسن صفری از چهره‌های شاخص و ماندگار به شمار می‌رود که عمر خود را وقف موسیقی فولکلور شیراز کرد و نواهای ماندگاری از خود به یادگار گذاشت و به «پدر موسیقی شیرازی» شهرت یافت.
از اصیل‌ترین گونه‌های موسیقی در شیراز، می‌توان به موسیقی ترک قشقایی اشاره کرد که بیشتر با مضامین عاشقانه و دلدادگی همراه است. از جمله مشهورترین این نواها می‌توان به «سحرآوازی»، «جنگ‌نامه»، «بیستون» و «هلیله خسرو» اشاره کرد. سازهای به کار رفته در موسیقی محلی شیراز شامل کَرنا، سورنا، نی‌جفت، نی‌لبک، تار، کمانچه، دایره، نقاره و دهل می‌شود. اگر علاقه‌مند به آشنایی بیشتر با این سازها و تاریخچه موسیقی شیراز هستید، پیشنهاد می‌شود از موزه موسیقی شیراز دیدن کنید.

لباس محلی شیراز

با توجه به اقوام مختلفی که در استان فارس زندگی می‌کنند شاهد انواع لباس‌های محلی در این استان هستیم. رنگ‌ها و طرح‌های لباس زنان عشایر از طبیعت الهام گرفته شده و شامل رنگ‌های بسیار شاد و زیبا است. لباس زنان عشایر شامل کینگ، کلاهک، آرخالق، تنبان، پاپوش، روسری، پیراهن و دامن است. کینگ پیراهنی زنانه است که از قسمت شانه آغاز شده و تا قوزک پا ادامه دارد. این نوع پیراهن از ناحیه کمر تا پایین یک چاک بلند داشته و پیراهن را به دو قسمت جلو و عقب تقسیم می‌کند. تنبان ترکی دامنی بلند، پرچین و با پارچه سبک و راحت است که از پارچه‌های رنگارنگ دوخته می‌شود. چارقد که به عنوان روسری استفاده می‌شود، پارچه‌ای نازک است که بر روی آن مهره یا ملیله می‌دوزند.
لباس مردان عشایر شلواری گشاد و تیره رنگ به همراه عبای نازک آستین‌داری از جنس حریر است. استفاده از کلاه نمدی و بستن یک کمربند به دور کمر، زیبایی این لباس را تکمیل می‌کند. در جنوب استان فارس در شهر اوز، خوس‌بافی رونق دارد که به اعتقاد برخی، این هنر از هندوستان وارد ایران شده‌است. خوس از الیاف نقره‌ای بافته شده که از آن برای تزئین لباس بانوان استفاده می‌شود.

رقص محلی شیراز

رقص‌های بومی و محلی شهر شیراز مربوط به قوم قشقایی است که به صورت گروهی انجام می‌شود. یکی از معروف‌ترین این رقص‌ها، رقص چوب است که نمادی از جنگ‌آوری و آمادگی برای رزم و ایجاد هیجان و روحیه در جنگاوران است که از گذشته‌های دور باقی مانده و امروزه بیشتر در عروسی‌ها و جشن‌ها اجرا می‌شود. موسیقی این رقص جنگنامه بوده و بسیار جذاب است. این موسیقی بخشی از فرهنگ قوم قشقایی شیراز است.

بازی‌های محلی شیراز

بازی‌های بومی و محلی میراثی ارزشمند از نسل‌های پیشین هر منطقه است. استان فارس پر از بازی‌های محلی و هیجان‌انگیز است. آزنگه شیر، چارقاب، انگوربازی، جو به جو، سک سکنا،اسب چوقی، گل از توته، طاق-جفت، شنبه یکشنبه، گیزلن پاچ، اتل متل، الک دولک، دروازه دوز و بندک سرگو از بازی‌های محلی شیراز هستند.
آزنگه شیر: یکی از بازیکنان به قید قرعه دولا شده و به دیوار تکیه می‌دهد تا اصطلاحا شیر شود. همزمان سایر بازیکنان از روی شیر می‌پرند و شعر ”ازنگه شیر بشین بشین بالا بشین که سر شیر رسید بشین”. همزمان هر کس که از روی شیر می‌پرد باید عضوی از اعضای شیر را بگوید. در آخر بازی فردی که عضوی تکراری را بازگو کند یا نتواند از روی شیر بپرد بازنده بازی محسوب می‌شود.
طاق و جفت: یک شخص تعدادی سنگ یا مهره را در دست خود می‌گیرد و به بازیکن مقابل می‌گوید ” طاق یا جفت؟ ” بازیکن مقابل باید حدس بزند تعداد مهره‌های درون دست فرد هست یا زوج! اگر حدس او درست بود برنده بازی است. این بازی مخصوص شهرستان آباده است
انگور بازی: در این بازی دو نفره، بردوباخت بر سر پول انگور یا خوردن آن است. بدین ترتیب که نفر اول حبه‌ای از خوشه انگور چیده و می‌خورد، نفر دوم نیز همین کار را تکرار می‌کند. آخرین حبه نصیب هرکس شود، آن فرد بازنده بازی محسوب می‌شود.
جو به جو: در این بازی فردی که از همه بزرگ‌تر است به عنوان استاد انتخاب می‌شود. همه در کنار هم به صورت دایره می‌نشینند. استاد شعری محلی خوانده و «هُپ» می‌گوید، سپس بر دهان خود با دست کوبیده و باید بقیه افراد بازی هم همین کار را تکرار کنند. در این بازی اگر کسی در هنگام هپ گفتن بخندد، او را در وسط خوابانده و اذیت می‌کنند. در آخر بازی کسی برنده می‌شود که اذیت نشده باشد و قانون بازی را رعایت کرده باشد.

زبان و گویش مردم شیراز

جمعیت شیراز از پنج قوم فارس، ترک، لر، عرب و کولی تشکیل شده‌است. هر کدام از این اقوام، موسیقی و فرهنگ خاصی دارند و در کنار هم، شیراز را رونق بخشیده‌‏اند. مردم شیراز، زبان فارسی را با لهجه شیرین شیرازی صحبت می‌کنند.

دین و مذهب مردم شیراز

اکثریت مردم شیراز مسلمان شیعه مذهب هستند. گروه‌های کوچک یهودی و مسیحی نیز از گذشته دور در این شهر زندگی می‌کنند. در حال حاضر دو کلیسا در این شهر فعال بوده که یکی از آنها متعلق به ارامنه و دیگری متعلق به انگلیکن است.